Arktyczna konsola od A do Z

"Arktyczna konsola od A do Z" to krótki przewodnik po konsoli systemu operacyjnego Linux. Opisaliśmy w nim najważniejsze polecenia, których poznanie jest niezbędnym elementem nauki środowiska UNIX. Zapraszamy do lektury!

Nie możemy powiedzieć, że potrafimy obsługiwać Linuksa, jeżeli nie znamy poleceń Konsoli. Konsola, zwana również Terminalem, to zespół miniaturowych aplikacji służący do komunikacji z systemem. Dzięki niej możemy wykonywać wszystkie operacje na Linuksie, nieraz znacznie szybciej niż przy pomocy środowiska graficznego! Wprowadzanie poleceń umożliwia nam powłoka (z języka angielskiego shell), będąca interfejsem użytkownika interpretującym wprowadzone polecenia oraz umożliwiającym komunikację z niższymi warstwami Linuksa, w szczególności z jądrem systemu poprzez biblioteki i funkcje systemowe. Dość teorii!

Konsolę uruchamiamy rozwijając memu aplikacji i klikając na Terminale. W rozwiniętym menu wybieramy dowolną konsolę.

Poniżej wypisałem najważniejsze polecenia Konsoli. Powinny wystarczyć do podstawowej pracy z systemem i nauki jego obsługi.

1. uname - wyświetla nazwę systemu operacyjnego.
2. man - wyświetla pomoc dotyczącą określonego polecenia (man ls - wyświetla pomoc dotyczącą polecenia ls, man 1 printf - przechodzi do konkretnego rozdziału pomocy podanego w poleceniu).
3. info - wyświetla informacje na temat określonego polecenia.
   Składnia: info polecenie, gdzie polecenie to nazwa polecenia, na temat którego chcemy uzyskać informacje.
4. cd .. - umożliwia powrót do katalogu nadrzędnego
5. cd - umożliwia powrót do katalogu głównego użytkownika
6. dir - wyświetla wszystkie pliki i katalogi przechowywane w danym katalogu.
7. ls - wyświetla spis wszystkich plików i katalogów oraz oznacza je kolorami.
   Stosowane z tym poleceniem parametry (wprowadzamy je wpisując polecenie, po którym naciskamy spację i wpisujemy odpowiedni parametr, na przykład ls -lM) to między innymi: -l - wyświetla szczegółowe informacje o plikach i katalogach, -r - wyświetla spis w odwrotnej kolejności sortowania, -C - wyświetla spis plików i katalogów w kolumnach, -S - wyświetla spis plików i katalogów według rozmiaru, -U - wyświetla spis plików i katalogów bez sortowania.
8. pwd - wyświetla ścieżkę katalogu, w którym aktualnie jesteśmy.
9. mkdir - tworzy katalog w katalogu, w którym się aktualnie znajdujemy.
   Składnia: mkdir nazwa_katalogu
10. rmdir - kasuje katalog, ale tylko wtedy, gdy jest pusty.
    Składnia: rmdir nazwa_katalogu
11. rm - usuwa wskazany plik.
    Składania: rm [opcje] plik, gdzie opcje mają wpływ na działanie polecenia rm, z kolei plik to nazwa pliku lub plików, które chcemy usunąć. Dostępne opcje: -r - usuwanie zawartości podkatalogów, -f - polecenie nie wymaga potwierdzenia usunięcia pliku.
12. chmod - ustawia prawa dostępu do plików i katalogów (bardzo przydatne dla webmasterów).
    Składnia: chmod grupa+uprawnienie, gdzie grupa to symbol charakterystyczny dla danej grupy użytkowników, zaś uprawnienie to litera odpowiadająca jednemu z poniższych praw dostępu. Grupy użytkowników: u - właściciel pliku, g - grupa właściciela, o - pozostali użytkownicy, a - wszyscy powyżsi. Rodzaje praw dostępu: r - prawo odczytu (read), w - prawo zapisu, x - prawo wykonania. Przykłady działania tego polecenia: chmod a+r geo - dodanie wszystkim użytkownikom prawa odczytu pliku geo; chmod u+w geo - dodanie właścicielowi prawa zapisu do pliku geo; chmod u+rwx,g=r geo - dodanie właścicielowi pełnych praw oraz udzielenie praw wyłącznie do odczytu dla grupy, prawa dla pozostałych użytkowników nie ulegną zmianie.
13. cat - wyświetla zawartość pliku.
    Składnia: cat plik, gdzie plik to nazwa pliku lub lista plików, których zawartość chcemy wyświetlić.
14. head - wyświetla początek pliku. Składnia: head [opcje] [plik], gdzie opcje wpływają na ilość wyświetlonych danych (bez podania opcji polecenie to wyświetla 10 lini), zaś plik to nazwa pliku lub plików do wyświetlenia. Stosowane parametry (opcje): -n liczba - określenie liczby wyświetlanych linii, -c liczba - określenie liczby wyświetlanych znaków, -f - powoduje, że po wyświetleniu ostatnich linii pliku polecenie to nie kończy pracy, lecz oczekuje na dane dołączane do danego pliku i wyświetla te dane.
15. tail - wyświetla koniec pliku; działa podobnie jak wyżej opisany head.
16. file - wyświetla informację o zawartości.
17. cp - kopiuje wskazany plik do określonego katalogu.
    Składnia: cp [opcje] źródło cel, gdzie opcje mają wpływ na działanie polecenia, źródło to plik lub pliki źródłowe do skopiowania, zaś cel to plik wynikowy lub katalog, do którego ma być skopiowany plik(i). Najczęściej stosowane opcje to: -f - wymusza usunięcie istniejącego celu, bez potwierdzenia ze strony użytkownika, -R - kopiuje wraz z podkatalogami.
18. mv – służy do przenoszenia bądź zmiany nazwy pliku.
19. find – umożliwia wyszukiwanie plików.
    Składnia tego polecenia: find ścieżka wyrażenie, gdzie ścieżka - katalog, w którym polecenie ma rozpocząć wyszukiwanie. Problem może sprawić wyrażenie - składa się ono z opcji, testów oraz akcji.
    Opcje jak zwykle wpływają na sposób działania polecenia; najbardziej popularne to: follow - wymusza wchodzenie do katalogów, które są linkami symbolicznymi, maxdepth poziom - określa poziom katalogów, do którego polecenie realizowało będzie poszukiwania, mindepth poziom - określa poziom katalogów, poniżej którego polecenie będzie prowadziło poszukiwania, mount - zawęża poszukiwania tylko do jednego systemu plików.
    Testy - umożliwiają poddanie plików szczegółowym wyszukiwaniom; w zależności od wyniku porównania z testem, znaleziony plik będzie poddawany określonej przez nas akcji bądź ignorowany. Najczęściej wykonywane testy to: group - określa, czy plik należy do wskazanej grupy, mtime - sprawdza, czy plik był modyfikowany podaną liczbę dni temu, name - sprawdza, czy posiada podaną nazwę, perm - określa, czy posiada prawa dostępu zgodne z podanymi, size - ma rozmiar zgodny/większy/mniejszy niż podany, user - weryfikuje, czy plik lub katalog jest własnością określonego użytkownika. Akcja - domyślną akcją jest wypisanie nazwy pliku.
    Przykłady: find / -name geo - poszukiwanie pliku o nazwie geo; find /ftp/ -user geo -type d - poszukiwanie podkatalogów w katalogu /ftp należących do użytkownika geo.
20. mount - wyświetla wszystkie zamontowane w systemie dyski.
21. su - umożliwia zalogowanie się jako administrator (root); po wpisaniu tego polecenia musimy wpisać hasło roota.
22. logout - umożliwia wylogowanie się użytkownika z systemu;
23. exit - umożliwia wylogowanie się użytkownika z konsoli wirtualnej.
24. poweroff - wyłącza komputer.
25. halt - wstrzymuje wszystkie procesy związane z pracą systemu operacyjnego.
26. reboot - ponownie uruchamia komputer.
27. shutdown - umożliwia wykonanie wszystkich powyższych poleceń.
    Składnia: shutdown [opcje] czas [komunikat], gdzie opcje to parametry wpływające na wykonanie polecenia, czas określa, kiedy dana akcja ma być wykonana (powinien być podany w formacie godziny:minuty lub +minuty; w drugim przypadku określana jest liczba minut do rozpoczęcia akcji; zamiast wpisywać +0, możemy użyć now - daje to natychmiastowe zakończenie pracy), zaś komunikat to tekst, który zostanie wysłany do użytkowników. Najczęściej stosowane opcje (parametry) to: -r - powtórne uruchomienie systemu, -h - zatrzymanie pracy systemu, -f - wykonanie szybkiego rebootu (bez sprawdzania dysków).

Mam nadzieję, że ten króciutki kurs obsługi konsoli nie sprawił Wam najmniejszych problemów. Powodzenia w poznawaniu Linuksa!